LUIGI RIDOLFO BOCCHERINI
 

19.02.1743 Lucca - 28. 05. 1805 Madrid


 

Genialny Pablo Casals twierdził, że Luigi Ridolfo Boccherini, wyjątkowo płodny twórca wielu gatunków muzyki, to największy w historii wiolonczelista.
 

Tajemniczy do niedawna, staje się w ostatnich latach coraz bliższy melomanom i coraz popularniejszy. Urodził się i wychował w rodzinie muzyków w mieście Lucca, w północnej Italii. Ojciec kompozytora był kontrabasistą miejskiej orkiestry. Życiorys Boccheriniego to typowy ciąg wydarzeń następujących po sobie schematycznie, jak w życiu większości artystów każdej epoki. Szkoły, pedagodzy, pierwsze sukcesy i ludzie…. ludzie wpływowi, którzy szczęśliwie znaleźli się na jego drodze.
 

To, co naprawdę ciekawe w jego życiu rozpoczęło się w 1768 r. Choć na wiele lat zaginął w mroku dziejów w cieniu wielkich Klasyków Wiedeńskich i ocaliła go od zapomnienie tylko jedna popularna kompozycja - Menuet A-dur z Kwintetu smyczkowego; to wspomniany rok 1768 wcale tego nie zapowiadał. Nieznane i zdumiewające umiejętności instrumentalne (np. fenomenalna gra na kciuku i to często wszystkimi 5-cioma palcami), a przy tym talent kompozytorski, wzbudziły zachwyt i powszechne uznanie.
 

Jego osoba i niebanalna twórczość stały się na szereg lat częścią arystokratycznych salonów zwariowanej i kapryśnej Europy drugiej połowy XVIII w. Jak żaboty i pudrowane peruki Boccherini był modny, a jego kompozycje stanowiły najoczywistszy przejaw panujących upodobań.
 

Ten wieczny emigrant prawie 20 lat spędził na dworze hiszpańskim Infanta Don Luiza. Ceniony na dworach europejskich, przez 10 lat komponował też dla zapalonego wiolonczelisty, króla Prus, Fryderyka Wilhelma II-ego (nie opuszczając jednak nigdy całkowicie Madrytu). Swoje życie, z racji zawodowych związał z możnymi swych czasów i gdy odeszli, wraz z nimi opuściły Boccheriniego szczęście i popularność. Samotny i zapomniany, zmarł w Madrycie 28 V 1805 r.
 

Tworzył muzykę pogodną, pełną ciepła i poczucia humoru. Wyrafinowaną melodykę jego utworów cechuje miękkość, włoska śpiewność i delikatność. Bogata ornamentyka i figuracje nadają jej specyficzny i niepowtarzalny styl. Pozostawił około 500 kompozycji. Do wielu dzieł nie zachowały się autografy. Często dokonywane aranżacje jego utworów, publikowane pod nazwiskiem mistrza i nieopisany bałagan, który pozostawił nagminnie mieszając numery opusowe swych kompozycji, nie ułatwiają pracy muzykologom. Pewności jego autorstwa nie ma nawet w stosunku do 12 (?) koncertów wiolonczelowych, do których przetrwała tylko partia wiolonczeli, a za autorstwem Boccheriniego przemawiają głównie jej stopień trudności technicznej i styl. Z nieznanych przyczyn kompozytor nie wciągnął do swych katalogów żadnego z utworów wiolonczelowych, co utrudnia dochodzenie prawdy. Wiadomo, że mistrz skomponował około 30 sonat na wiolonczelę, lecz nie są to jak zwykliśmy sądzić (i grywać niestety też) sonaty na wiolonczelę i fortepian.

Prawdopodobnie dla siebie i ojca, Boccherini napisał sonaty do wspólnego muzykowania z partią basso na drugi instrument smyczkowy (wiolonczelę lub mały kontrabas violone). Przekłamań co do jego kompozycji dokonywali w najlepszej wierze sami wielbiciele Boccheriniego. Friedrich Grützmacher np. tak bardzo chciał spopularyzować Koncert Wiolonczelowy B-dur., że aby dopasować go do gustów i oczekiwań melomanów z epoki w której żył, całkowicie go przekomponował. Choć ta gorliwość być może pomogła ocalić Boccheriniego od zapomnienia, to jednak słusznie grywa się obecnie ten utwór w wersji bliższej oryginałowi. Przy czym nie należy zapominać, że odnalezione manuskrypty posiadają niewiele wskazówek wykonawczych i wszystkie kompozycje są różnym stopniu opracowane. Preferuje się jednak obecnie takie opracowania, które nie wprowadzając zmian tekstowych, zachowują styl charakterystyczny dla muzyki II poł. XVIII w. (np słynne krótkie smyczki skacząco-tańczące). Z listą dzieł kompozytora można się zapoznać w encyklopedii muzyki, przypomnę więc tylko, że jest on niezaprzeczalnym prekursorem, genialnym mistrzem w komponowaniu kwintetów i że historia nie zna równego mu w tym względzie. Napisał ich blisko 200 na różne składy instrumentalne, a głównie smyczkowych i z przewagą instrumentarium smyczkowego (ponadto cały szereg innych utworów kameralnych na zróżnicowaną obsadę). Szkoda, że nie były obce geniuszowi ludzkie przywary. Zazdrosny o swą wiedzę nie kształcił uczniów, by nie przekazać im swych wiolonczelowych tajemnic. Jest czego żałować albowiem "opętany" trudnym, wysokim rejestrem, doprowadził technikę gry na wiolonczeli, w tym miejscu gryfu, do perfekcji. Rozwinął ją też wszechstronnie, tworząc pojęcie wirtuozerii tego pięknego instrumentu. Do dzisiaj liczne źródła podają sprzeczne dane o liczbie jego dzieł.
 

Bożena Gałczyńska - Szurek, Zamość 30 08 2006 r.
 

Kącik ciekawostek i wymiany wiedzy... ZAPRASZAMY!